Изображения страниц
PDF

puxu^izt.«Hsc ego tunc studiosius audiebanvnon in charta,sed in corde raeo audita describens.eademque apud me repetoet revolvo.»Tertio,ratioue ai;;umenti quodfortissiraumputavil.Audivit enini tunc Polycarpum,qu83 illi fuerat cum S. Joanne et reliquis qui Dominum viderant consuetudo, quaenaru ab illis de Christo relata perceperat, et quam illa omnia.qu.1' ab iis qui Verbum vitaj conspexerant, SS. Scripturis consentirent, diligenter obseivavit. Quod est ipsissimura argumentum quo tolies Irena>us vel ad hasreticos refellendos.vel ad suas sententias confirmandas utitur Nihil autemhorum de Ignatio dicere potuit; cum eo nunquam versatus estFlorinus ; nonviditeumlrenaous; nunquam disserentem de apostolis aut discipulis Dominiaudivit.aut in epistolis legit. Rationes igitur satis multas habuit Irenasus,cur Polycarpum suo more potius quam Ignatium adversus Florini blasphemiam testem adduceret.

Quocijca cum notissimam S. Ignatii sententiara lrensus citaverit,quam in epistola ejusdem ad Romanos lotidem verbis scriptam reperimus : cum Eusebius Irenaeum eam ex eadem epistola hausisse asserat, aliique post eum idem affirment: cum nulla omnino vis in illa distinctione inter dixit et seripsit appareat: cum nulla Ignatii apophthegmala iu cintiquissimis seriptoribus.aut Actisreperiaiitur, in posterioribus autem quao exstant, ex epistolis certissime desumpta sint: cum denique nulla ratio hactenus excogitata sit.quae reliquaslgnatii epislolas ignorasse Irenaeum nobis persuadeat; rationes aulem multae suppetant, quac nobis fidem faciant, nullam Irenaeo Ignatium citandi occasionem iis loWsoblatam fuisse,quibus adversarii juslam el necessariamcrepant; concludo « frivolum etineptum esse, Ironajum aliunde quam ex » nostra Ignatii « epistola ad Romanos senteutiam sumpsisse hariolari, » adeoque testiraonium henaei ad confirmandam Ignatianorum auctoritatemanostris recte et apposite afferri.

CAPUT VII.

Tcstimoniii Oriyenis ab objectionibus vindicautur. I. Frustranea non sunt, quod errores DalUti de xiatc iwpostoris sui, et hallucinalione Eusebii rcfellunt; ac prxterea quod argumentum negativum funditus evertunt. II. Falsa non sunt. Opus in Canticum mnlicovum esl ipsius Oiigenis, non Latini auctoris, sed interpretis, et quidem Huffini. llomilise in S.Lueam sunt ipsius Ch-igenis, non Latiniauctoris sed interprclis, et quidem Hicronymi.

Tertium a nobis ex Origene deductum est testimonium. Hoc primo vir doclissimus dicit esse frustraneum,secundo falsum. Frustra, inquit, « Origegenis homilias annis circiter 140 post ullimum martyriscertamenscriptasrecitant.Serumenimhoc et inane Ignatianorum prtesidiuui. « Respondeoprimo hoctestimoniumnonessetrustraneum;quiaduo immanes Dallaei errores vel hoc uno argumento, si alia deessent, manifestae falsitatis revincerenlur. 1'riinus est, impostorem has epislolas nonnisi du

PfcTBOL. GR. V.

\ cenlis post Ignatium annis in lucem emisisse. Quoniodo eniin hoc fleri potuit.si 140 annis post ultinmm marlyris certameneasdem epistolas vidit.legit.dua: queexiissealentiasexscripsitOrigenes?An annis60, antequam edita> sunt, eas laudare potuit Aduuiiiiuius ? Hoc unum testimonium quidquid in hoc opere proprium Dalloso est refellit etexpungit. Salmasius et Albertinus diu ante Origenem natum epistolas sub l^natii nuniine scriptas fatentur; Blondellus antequam Origenes scriberet.Solus Dallieus,nisi foile addendus ei sit Bochartus,diu post Oripenis mortem omnes scriptas aflirmat;et ex sexaginta sex argumentis plurima ad hanc epocham formavit, qum hoc solo testimonio firmato coneidunt.

r> SocundaDallaei falsissimaassertioest «Eusebium esse omnis de Ignatianis 'erroris fontem ; qui hinc piimo exortus, latissime postea effusus, insequentium soeculorum pene onines Christiani nominis eruditos porvasit.»IN'on frustra igiturOrigenemadducimus,hui tam immanem, ac tantis viris ignominiosum errorem funditus evellil. An enim Eusebius primuni lapsus est.qui Urigenem est secutus?An ille fetum nuper natum et adulterinum excepit, quem Origenes tam diu ante fovit,exosculatus est? An caaleii Patres Eusebium aSatravfotux; errantem secuti sunt,qui euin primo non errasse cerlissime seiebant.ulpote qui Origenemperpetuoleclitarent? Si scripsisset Origenes homilias illas 140 annis post Ignalii morteni.hacc non frustranee,sed opportune satis ad Dallaeanas rationes evertendas observata

"essent.

Sed respondeo secundo, Origenis homilias non tam sero,nondemum 140annispostultimummartyriscertamen, sed diu ante scriptas fuisse. Mentio epistolre Ignatiano? disertissima exstat homiliis ejus in S.Lucam.Homiliasillas scripsitOrigenesjuvenis adliuc.et anteoetatem virilem.Testis locupletissimus.S.Hieronymus.Adamenlii assiduus lector, et cumistascriberet,admirator.Itaenimille in prsafalione ad versionem suam : « Fateor itaque in his Origenem tractatibus quasipuerum talis ludere:alia sunt virilia ejus, et seueclutis seria.» Neque igitur senex,neque cum virilis esset oetatis, homilias in S. Lucam scripsitOrigenei.sed adhuc adolescens.Cum autem dccimum octavum annum ageret, cateche

D ticre scholve praofeclus esl Alexandrias.Hoc diserte tradit Eusebius: "eto? Os T^iv oxTioxat8£xa"cov, xx6' 6 Trtz xaxij^mbic Ttpoeffrr, SiSaixaXeiou, Tlist. lib. vi, c. 2, cui suffragatur S. Hieronymus. Erat hic annus Severi undecimus ; decimo enim Severi Origones decimum snptimum aetatis annum egit, teslibus Eusebio et Hieronymo. Septemfere annos in imperio poslea mansit Severus. Sub initio igitur Caracalla- Origenem sdhuc pucrum.seu adolescentem, scripsisse homilias in S. I.ucam par est credere. Jam vero a ('ecimo Trajani, quo epistolas scripsisse Ignatius perhibetur,ad initium Caracalloa, vix Mini Simii fO.i. Inlr.i igilur tot annos Ipnalii

6

epistolis testimonium scripto prmbuisse creditur Origenes.Quod ideo observandura fuit, non tantum ut ostenderemfalsaessequnc Dallams deintervallo asserit.sed etiam ut ei argumentum, quo tantopere delectatur.uegativum eriperem. Launoyum doctissimumSorbonaitheologum de vi argumentinegantis fuse dispulantem advocat. Sed l.aunoyus ipse ita sententiam suam prolulit: «Cura nullusomnino scriptor aequalis vel suppar prncstat tcstimonium, tunc ex generali silentio.quod ducentorum plus minus annorum aestimari potest, efficax depromitur argumentum. » Hicautem scnptornobillissimusOrigenes, Ignatio suppar, eodem quo ille scripsit sneculo natus.luculentissimumepistolis ejus « praestat testimonium;» etsinemoanteeum fgnatiimeminisset,nesic quideni« geuerale ducentorum annorum» circiter silentium praecessisset, ut inde « efficax depromeretur argumentum. » Quare si tacuissentS. Polycarpus,et S.Irenaeus, testimonium Origenissecundum rationes Launoyanas satis vim etefficaciam negantis argumenti retunderet. Unus igitur Origenes, si tanquam testis legitimus admittatur, sententiam Dallsei penitus convellit, et argumenta quamplurima ab ipso excogitata enervat ;non itafrustra a nobis advocatur.

Appello veteres etiam inter Christianos criticos. Cum enim de scriptis Dionysii, Ignatio senioris, celebris controversia in Ecclesia esset, et de testimoniis ageretur ; quieorum auctorem Areopagitam verum non esse contendebant, non objiciebant secundi saeculi silentium; sed hoc tantummodo, quod Origenes Et Eusebius ejus minime meminerint.Ita Maximus,contra quem ita disputabant: Nai, tpaijiv, aXX' oux kypatytv Outou xi? auvta^etc Euie6'.o« 6 najitpfXou, xai (jitjv oio' 'UpifivTj?. «Imo vero, inquiunt,opera ejus non descripsit Eusebius Pamphili,neque etiam Origenes.»Si frustra eoruru testimonia aflerrentur,si scra haec essent et inania Dionysianorum prsesidia: cur veteres inter Christianos critici ea postularunt? Si huie quaestioni respondere pro DioGysio suo potuisset Maximus, quemadmodumrespondemus proIgnalio,eaproculdubio responsio,Origenem scilicet et Euscbium ejusdiserle meminisse, pro frustranca nunquam habita iuisset. Pro iisdem Areopagiticis Hypatius Ephesinus episcopus B. Cyrilli et B. Athanasii requirebat testimonia addiditque: •Siautemnulluscxantiquis recordatusestea,undenuncpoteslisostendere.quia illius sint, nescio. » Habemus Cyrillo synchronum Theodoretum ; habemus Chrysostomum, Hieronymum,ipsumAthanasium;habciiiusexanliqiiioribus Eusebium etOrigenem, quiut abillisnon frustra postulabantur, ita a nobis non frustra afferuntur.

Sed pergit vir doclissimus, et ad utrumque locum ex Origene adduclum « simul semelque respoudet: Levis esseadremquaoagiturmomenti,quodopusculorurn, ex quibus allati sunt, dubia sit et incerta auctoritas.» Itaquidem primo paulo lenius : mox, uti solet, confidentius :«Dos libros,unde suntallata

A testimonia, non modo Origenis non esse, sed ne Graeci quidem, verum Latini potius scriptoris esse apparet. » Primo igitur opusOrigenis in Canticum canticorum,ex cujus prologo tcstimonium adduximus, negat Origenis esse, negat esse Graeci cujuspiam seriptoris, Lalini esse contendit. Et in hac quidem re habet, auclores quos sequatur. Primo locoErasmum nominat.cujus censuram gravem ac veram appellat, cum sit levissima falsissimaque. Huic adjungit Amerbachium et Cocum ; potuit et alios, qui Erasmum aSauavlo-uto? secuti sunt.

His oppono Jacobum Merlinum in Origenis operibusmaxime versatum, cujusverba de his homiliis sunt:« Si pensiculate ipsam materiam quae in iis traditur attenderis,ipsi Origeni attribues.» Huic ad

[ocr errors]

jungo Genebrardum, qui Origenem postea edidit,

et libris aliquol non ante editislocupletavit. Huic editorem ultimum addo.quisummacum diligentia, doctrina atque judicio in eruendis, edendis, adornandisqueejusdemoperibusGra,'cisversatur,Danielem Huetium: Castigandus, inquitille, « Erasmus, qui etipse sentit,etidemutsentirent Magdeburgenses perfecit, hoc opus esse hominis Latini pulchre docti et bene diserti.» lmout sententiam Ilueti de Erasmo suo intelligant Dallasani, haac ejus verba sunt: « Effrenis profecto, iterum dico, et projecta Erasmi temeritas veterumPatrumscripta inauibus suis conjecturisitapermiscentis, ut nisicontraivissent posteriorum theologorum studia,vix certum aliquid deadolescentisEcclesiaedoctrinastatuerepossemus. » MaximeigituridoneusawctorErasmus Dal

C la?o,qui de usu SS. Patrum in eum modum disputat. Tribus his Origenis editoribus, addo viros doctissimos et Ignatianorum hostes juratissimos, primo Blondellum,quiinapologia ut probetOrigenem«binostan!um sacerdolum etdiaconorum.magistri Clementisexemplo,gradus agnovisse,»sectiond 2,§13, testimonium ex secunda hujus operis homilia producit. Non igiturLatinum aliquem, sedipsumOrigencm, Clementis Alcxandrini discipuhtm, hujns operis auctorem agnoscit Blondellus. Secundo Albcrtinum.qui tam pranclare contra Halloixiumdisputavit, De Eucharistia lib. n, c. 1. Ubi hoc ipsum opus in Canticum canticorum, ethunc ipsum locum, quem inter teslimonia adduximus, Origeni trihuit, et verisimillime colligit, larvatum Diony

D sium ex ipso Origene sua traduxisse Origenem autem verum intelligit,illum nempe,qui « nunquam plagii a quoquam fuit insimulatus, cumesset adeo feracis ingcnii,ut aliis potius auclor, quam cujusquam imitator aut transcriptor foret. Albertinum sequitur Dalla?us de librissuppositisDionysio AreopagiliD lib. i, c. 17. Merito Albertinus noster, inquit adversuseumdem Hnlloixium disputans,« judicavit Dionysium tuum totum hnnc loeum a tuo Origene vel esse furatum.velcerte mutuo sumpsisse.»Quomodo euim mcrito id judicaret Albertinus, si scriptor ille nec Origenes esset.nec Graecorum aliquis, sed Latinus nescio quis ? Cum Halloixius,ut Diony

siara suum defenderet, corrupisset.locumque hunc A Grceeos)etiam logieen (quam nos ralionalem possu

ex ejus libro exterminandum judicasset; facessere euijcummorosissimaetineptissimacriticasuajubet Dallaeus.et« quod in Origene (quem pace tua Dionysio tuo multo doctiorem fuisse viruin puto) totus hactenus orbis aequo animo tulit,id in Dionysio lejji, noli, inquit, ferre iniquius.»Auctor igitur expositionum in Canticum canticorum, cum contra Dionysium scribit DallaBUs,Origenes est, et locum, quem adduximus, in eodem Origene totus hactenus orbis aequo animo tulit: quare idem non est, quare con • tra totum orbem militat Dallreus, cum adversus Ignatium arma sumit?

Auctores cum auctoribus contulimus ; nunc rationes cum rationibus conferamus. Graecus non fuisse vel hinc colligas licebit, inquit Erasmus, quod n in Prologo citat Grcecos velut alienos. Cum apud Grascos, inquit, qui eruditi et sapientes videntur. Imperite ororsus et inepte. Citatenim Grvcosvelut atienosnon a lingua, aut gente sua, sed religione. Hic enim Grcecos non opponi Latinis, sed Christianis,certum est.Ita enim sequitur : « Non ergo mirura esset,si etapud nos,ubi quanto pluressimpliciores, tantopluresetinoperitioresvidentur.nQuaeverbacerte non ad Latinos tan turn,sed Christianorurn omniurn crelus pertinent; et prasterea Origenem nobis referunt, qui de simplicilate et imperitia ubique fere loquitur. Neque vero quisquara Graecos frequentius opponit Christianis, quam Origenes ; cujus unum locum memerandum esse duxi, ut pariter erneu* dem. Dum evolvo commentarios in S' Joannem, in nupera editione, pag. 211, lego : '12; nexpou Sioicxovxo; fjir, xaSeXeTv a; TtpouxuvEtv, seusu plane nullo.Sed recte Ferrarius verterat, « perinde quasi Petrus docuerit, non oportere nos genlilium more adorare; » ideo Huetius editorad marginem monel, legendum xax' iQvtxou; pro xaGeXeTv 4;, sensuui potius, quam verba respiciens, et Ferrariuin magis quam Origenem prae oculis habens. lpse enim litterae pro xafltXiTv &'c reponendum omnino docent

xaf)' "E/Xr.va;, et ita legi moneo in ms. noslro, Huetiano codice longe praestanliore. Interim eertissimum est, Gr&cos non Latinis, sed Chrislianis oppositos eo loco quem indicat Erasmus; et muito probabilius ex eodem colligit Huetius, auctorem hujus operis esse Origenem, quod hic non obscu

(i)us Uicerejquartoinnumero posuerunt.»Nec tamen auctor hic se Latinum profitetur. Nam illa quae unoulis inclusimus, inlerpretis sunt, non auctoris. Cutu enim Grajca, litteris quidem Latinis, verbis aulom Gra-cis primo reddidisset.ne forte a Latinis non intelligerentur, aut ne ipse non intellexisse vidcretur, eadem Latine rursus interpretari voluit, quodestveteribusinterpretibusperquainfamiliare. Locuni autem ipsuin ab Origene scriptum fuisse vel illud arguit, quod eum Hieronymus ad Ecclesiasten sequatur, ut, tunc potissiraum cum nondum Origeuicaadeo displicuerant, solebat. De tribus enim Salomonis libris agens, et eorum ordinem, et argumenta cura Origene observans.ait: « haud procul ab hoc ordine doctrinarum et philosophi sectatores suos erudiunt; ut primum ethicam doceant, deinde physicani interpretentur, et quem in his profecisse perspexerint,adtheologiatrusqueperducant.»Quem locum si in animo hahuisset Henricus Valesius, nunquam illam observationem in adnotationibus ad Eusebium protulisset: o Certe in libris Hieronymi nuuquaui theologiam dici reperies, sed Graece » OEoXo-fiav.Nequesicogitassetllieronymuminepistola i'S'6, Origenis hunc locum exrimere voluisse, lectionem codicis Memmiani vulgataa statim praetulisset, aut hanc sine sensu theoricen exhibere dixisset Verba Hieronymi sunt « Philosophi solent disputationessuasin physicam,elhicamlogicamque partiri; ita et eloquia divina aut de nalura disputare,ut in Genesi et Ecclesiaste ; aut de moribus,ut C in Proverbiis, et in omnibus sparsim libris ; aut de logica, pro qua nostri theoricen sibi vindicant, ut in Canlico canticorum et in Evangeliis. » Quas cum ex Origene petita quivis intelligat, theoricen eo loci pali quis non poterit, qui eam ita definiri ab Origene novit: «Inspectiva dicitur, qua supergressi visibilia de divinis aliquid et ccelestibus contemplamur, eaque sola mente intuemur?» Ha?c igitur omnino Origenis sunt, et ex eo hausit Hieronymus. Sed idem, inquit Erasiuus,« liquel ex interpretatione amoris, charitatis, dileclionis et cupidinis. » Minirne Vto. Non enim harum quatuor vocum interpretationem tradit auctor.sed ea tantum adhibet interpres ad exprirnenta duo vocabula, quas auclor inter se confert, Epiuxa scilicet et aYaitr|v,

ris verbis laudetur Platonis Symposium, ubi itsp! D Epioxa autem aut amorem, aut cupidinem, avarriv

'EpaiTo; agit, quem ipsum librum laudat idem Ori-
genes,et locum de Araore,adversus Celsum libio iv.
Adeo infeliciter in hoc argumento versatus est
Erasmus.

Melius aliquanto hanc objectionem urget Raynaudus Jesuita.uLatinum se auctoripse bis profitetur agens de logica iu philosophiae divisione. lllic enim diserte Latini Gracis opponuntur. Generales disciplinae, quibus ad rerum scientiam pervenitur, tres sunt quas (Grseci) ethicam, physicam et theoricen appellaverunt ;(nos has dicere possumus moralem.naturalem et inspectivam).Nonnulli sane (apud

aut dilectionem, aut charitalem transfert. Origenes quidem Scripturffi loca pro more suo congesserat, ut ifi-rcr^ idem ostenderet scriptoribus sacris signilicare, quod apud alios epto;.Ad haec autem loca explicanda necesse habuit interpres charitati dilectionem addere, quia sujpe verbum i^om^ usurpavit auclor, quales in Latinis charitati non respondet.tlaec exipso loco salisluculenterapparent. « Videturautem rnihi quod divina Scriptura volens cavere ne lapsus aliquis legentibus sub amoris nomine nasceretur, pro iulirmioribus quibusque, eum qui apudsapientessaeculicupido.seuamor dicitur, ho

nestiori vocabulocharitatem vel dilectiouem uominasse. Verbi gratia ut cum dixit de Isaac: » Et accepit Hebeccam, et facta est ei uxor, ct dilexit eam', » aYaircjv diligere recte vertitur, et i.-/inr) antiquitus non minus dilectio quain charitas reddebatur. Glossaria vetera: dilectio, a-fanr/ a-fa-T,, dilectio. Tertullianus de agapis veterum Christianorum: (iCcenanostradenomine ralionemsuiostendit: id vocatur quod dilectio apud Graecos. Ut aulem charitati dilectionem, ita et amori cupidinem » adjunxit. Glossarium velus: 'Epio^, amor cupido. Quod ante eum fecere Hieronymus.homilia prima, « spirituali cupidine velamore accendalur.»Hoecautem ut auctorem Latinum minime produnt, ita Origenem ipsum potius auctorem fuisse oslenduut, qui in scriptis illis qu.re habemus, Ipurca in rebus divinis tam frequenter usurpat:et quem in hac ipsa re, uti solet, imilatur S. Gregorius Nyssenus, in Cantica honiilia prima: 'E-tioiv To!vuv jocpta Sutiv f; XaXouja, ifiitr^O'/ 6'iov Sjvaaai ££ 6Xr,i v.xp8(a{ Te xai 8'jva(iEu){, lizM^ir^ov osov ^oipei?1 Ttpoixier^i 6"e 9a6pcov xoic prjjiaffi Tootck; x.a.1 zo, epajOrjTi.u Cum ergo sit quae loquitur sapientia, dilige quantum potes, ex toto corde et totis viribus; concupisce quantum potes capere : addo autem audacter his quoque verbis : Ania. » Plane ut in versione Hieronymiana homiliae primae Origenis, « et ut aliquid audentius dicam, spirilali cupidine et amore accendatur. »

Quod autem in nonnullis libris hoc opus iu Canticum Hieronymo tribuatur, et a Lombardo et Thoma, liarum rerum imperitissimis, sub nomine Ambrosii citetur, non inde efficitur, vel hunc vej illum hujus operis auclorem fuisse, cum neutri illud competere posse omnes sciant Sed inde.justior suspicio est, esse illud polius ipsius Origenis, quia Ambrosius et Hieronymus Oiigcnis multa in Latinum sermonem converterunt.

Nihil igitur valent rationes contra Origenem allatae; at illie quas pro eo afferemus, sunt validissimae. Quaecunque cnim de opere aliquo Origeni ascribendo dici possunt, huic in primis competunt. Neque mirum,cum,ut olini observavit Hieronymus, « Origenes cum in cceteris libris omnes vicerit, in Cautico canlicorum ipse se vicit. » Nam primo, character Origenianorum velus esl, pluribus mss. in collegio S. Petri apud Cantabrigienses prtefixus, « cognoscilurOrigcnis scrmo f eraaclorilatum abundantiam. » Nullibi autem manifestior hic character quam in lioc opere : in quo auctor semper excurrit.et loca S. Scripturae undecunque adducit, et ad proposituin suum traliit. Socundo, tropologica ubique sectatur Origencs.nolanlibus omnibus Cliristianis, ipso etiam Porphyrio. Tres auteni perpctuo sensus in toto hoc opere persequitur liistoricum, tropologicum, anagogicum; neque aliter exponit reliqua Scripturae loca quae adducit obiter : ut hic

A plane se superet Origenes. Tertio nemo unquam toties operasua prius scripta laudavit, ac Oiigenes. Quoties euim Scripturae locum obiter citat, ad ei • positionessuas leclorem ablegare solet.Idem inhoc opere frequenter praestitit; cilat enim homilias suas in Exodum, et Judices semel, in Numeros quater; explicationcs in Leviticum. et commentarios in Xovum Teslamentum. Quarto, Origeni moris est propria nomina liebraica interpretari.el ex eorum interprelationibus sensus tropologicos expiscari. Nullibi frequentius quam in his tomis hoc facit. In prologo inquit, « Israelob divinorum contemplationem nominatus est.Zareth, alienadescensio ; Deborah, apis (ut homil. 5 in Judices); Barach, coruscatio (uteadem hom.), Salomon, pacilicus.Homilia prima, Eden, deliciae ; secunda, Cedar, nigredo, vel

"obscuritas. Hierusalem, visio pacis (ut homilia 21 in Josuam, de Jerusalcm frequenter diximus. quod visio pacis interpretatur). Abdimelech, servus regum ; Mambre.visio ; cherubim, plenitudoscientias Dei » (ut in Dzechielem homilia 2). Bngaddi, oculus tentationis mece (ul in homilia 2 in Cantic. ab Hieronymo versa) : tertia, Bethel, domus Dei. Quisquis autem mira illa theoremata, quao ex iis interpretatiouibus deducit auctor, perpenderit, nemini certe prmterquam Origeni hosce com mentarios triiuet. Quinlo, peculiares quaedam opin ionesOrigeniattributae sunt, praiserlim de aninia et angelis, a quibus prajcipue Latini abhorrebant. Hbb autem ubiquein hoc opusculo proponuntur. Denique Origenes in toinis suis, ubi ad myslicum sensuin explieandum se

C applicat, saepe precibus ad Deum se convertit, ut gratia Dei illustratus illa magna.ut appellat, mysteria perspiciat. Quod hic saepius fit. Si igitur libri materiam, moduinque tractaudi spectemus, omnia Origenem solum sapiunt.

Praeterea sunt et alia quae hosce commentarios non alterius esse quam Origenis oninino convincunt. Homiliae duaa Adamantii in Canlicum canlicorum sunt ab Hieronymo fideliler vers;u, et papaa Daiuaso dedicalao, atque a iiuffino agnitae. Earum autem sententia) consimiles et germanae harum sunt quao in hoc opere contiuentur, ut in eadem incude formatum esse" ulrumque appareul; uti observavit doctissimus Huelius, qui non pauca loca congessit, et mullo plura congerere potuisset. Sed

jj omnem scrupulum tollit Iuculentum Origenis fragmentum, quod Graace etiamnum ad linem Philocalice exstal, e/. Tou (3' Tojxou Twv e!c To "^o-fia Twv aafj.atiuv,«exsecundoloinocoinmentarioruiiiinCanticum canticorum » decerptum. Huic enim Graco fragmento plane respondent Latina qunr» habemus in liujus operis homilia secunda. Licet enim prior fragmenti pars liberius illic exponatur, posterior tamen pressius redditur: et in ipsa priori parte illa fragmenti verba, Ostoj Se Y.x\ Jj^tcote ffxXr(puvei K'jp'0? Tt,v xapSfav *apaa>, ab illo vetere melius

[ocr errors]

eiponimtur quam a Tarino nupero interpretc. Tarinus ita vertit: Ita nunquam Dominus cor indurat Pkaraonis, quod a mente Adamantii alienum est. Vetus interpres, secundum hsec ergo forlasse et indurasse dkitur Dens cor Phar.ionis. Recte: (irJTcoTE enim, vox Origeni saepissime usurpata, non significat nunqnam, sed fortasse : sub ea enim loquendi formula expositiones suas dubitanter proponere nbique fere solet Adamantius.

Certissimum igitur est illud opus in Canticum, ex quo septentiam transcripsimus, et testimonium pro Ignatio nostro adhibuimus, esse ipsius Origenis, non Latini alicujus auctoris. Quod ut adbuc raanifestius appareat, dabo etiam interpretem; quem Ruffinum esse assero, non tantum conjecturis, quas Huetius amplexus est, permotus, sed etiam idoneo testimonio suffultus, quod praebet Cassiodorus, qui centum post Ruffini mortem annis vixit. Is eniin, lib. De divin. lect., cap. quinto, hachabet:« InCantico canticorumduabushomiliis expositionem OrigenisidemS. Hieronymus, Latinae

linguae multiplicator egregiui.sua nobis, ut consuerit,probabiIi translationeprospexit. Quas item Ruffinus,interpreseloquentissimus,adjectisquibusdam locis, usqueadilludpraeceptumquod ait: « Capite nobis vulp-s pusillas exterminantes vineas8, » tribus libris latius explicavit. Quamvis enim haec obscere dicta sint a Cassiodoro, satis tamen hoc ipsum opus indicat, quod in illo versiculo: « Capite nobis vulpes pusillas exterminantesvineas,rfesiniL Non est igitur quod quis suspicionibus indulgeat, Erasmi judicio fretus » (ut in re consimili de InnocentiiepistolisdixitBlondellus),multominus Amerbachii, hic fluctuantis, nihilque aliud uffirinate asserentis, nisi quodet ipsi asserimus. Itaenim ille preelatione ad tomumseptiraum Hieronymi: « Caeterum de homiliis quatuor in Cantica canticorum an sint Origenis, necne, nolo in praasentiadisputare; certe mulla sunt quaa ea Latini hominis esse, non Graci comprobent. Illud ausim affirmare, etiamsi firaeci hominis sint, Hieronymum non vertisse ». Quod et nos affirmamus.

Ad primum Origenis testimonium refellendum usus est auctoritate Erasmi vir doctissimus, ad secandnm elevandum suo quidem Marte, nec minus infeliciter progreditur. Primo homiliarum triginta novem in Lucam auctorem vult esso Latinum : quod et per se mirum, et ante hunc diem, opinor, inauditum est. Latinorum natalium indicia qu» deprehendit haec sunt. Primo, observat, inquit, gralia pknam, &rrce xE7_ao'.Tio[j.EvrjV rfic1'. Sed quis, quaeso observat ? auctor, aninterpres? Neutrumdicit.satis caute: sed homilia observat, quod mire dictum, atqne inde concludit, auclorem non Grcecum, sed Latinum fuisse. Ego aperte dico S. Hieronymum homiliaj interpretem hoc obiter observasse, et necessitate quadam ad talem observationem inseren

A dam fuisse coaclum. Transcripserat hunc ipsum locum ex Origene anle eum S. Ambrosius, sola versione contentus. Sed cum observassetOrigenes, vocem in salutalione prorsus inusitatamesse.eamque Hieronymus reddidisset, gratia plenam, duobus, scilicet, vocabulis, quorum neutrum rarum est.necesse habuit addere.guorf Grxce diciturxtyapiTtouivrj. Secundo ista nbjicit ex homilia quinta: Ego autem sum SXoyoc, quod licet Latinus aliter expresserit, tamen proprie transferri potest, absque sermone vel ratione. Sed et hic tum auctorem Origenem, tum interpretem Hieronymum habemus. Mutum probat auctor populum lsraeliticum, quod sermonem, id est Christum.rejecissent; idque pluribus Scripturaa locis explicat: quod plane Orige

p nicum est. Citat illa de Moyse, Exod. v, 12: 'Efio O"e a'Xov<$c eljxi. Interpres quia nihil tale in Latinis codicibus scriptum inveniret, sed potius forte, id quod nunc legimus, cum incircumcisus labiis sim, ut et Hebrsea sonant, et Theodotionis versio, vel tardi sermonis, ut antiquitis Iegebatur,necesse putavit ad Origenem recte capiendum admonere.quod licet Latinus aliter expresserit illam vocem akofot, tamen proprie transferri potest absque sermone, sive ratione. Et hoc plane Hieronymianum est, ut oranes norunt. Ipse certe Hieronymus, ad caput xtiv Ezech. : Et in Exodo locutus esl Moyses in conspectu Domini, dicens: « Ecce filii Israel non audierunt nie, quomodo audiet me Pharao? ego autem sum tardi sermonis : » pro quo LXX dixere 'Kfd> Se aXof5c djxt, quod melius liabetur in Hebrseo, ego incircumcisus sum labiis. Tertio, ejusdem, inquit, est eommntis, quod cadaver a casu nomen accepisse observat, homil. 16. Imo haec nullam cum praecedentibus similitudinem,habent,sed sunt pura translatio, sive nuda Graecorum verborum redditio. Explicat eo loco versiculum 34 cap. n Evang. secundum S. Lucam, ISou Outoc xtTToc. Eic itTioijtv : Ecce hic positus est in rainam. Origenes more suo ; et tandem huic applicat locum S Matthffii : Et de hac ruina dicitur : "Oirou ^ap eiv ^ T6 ■n-oofia, IxeT Tuva^flrjffovTat ot aeTo!, ubicunque fuerit cadaver, ibi congregabuntnr aquilse '. Quod ne coactum nimis videatur, addidit, i:Tto|xa yap aito uTtoiTeto; X^Tat, cadaver quippe a casu nomen accepit. Quale aliquid aptid Hippolytum l«gas libello de Antichristo. Quarto, ejusdem commatis esse vult illud ex hom. 22. quod Grxcus sermo hoc, quod est converli in lapides, significantius sonat dtTtoXtSouo9at. Sed totus ille traclatus de suscitandis ftliis Abrahae ex lapidibus plane Origenicus est; et haec verba, quae parenthesi includi debent, manifeste ab interprete Hieronymo sunt inserta Quinto, notat judicem apud Grajcos cum articulo positum, qui singularitatis signiflcator est, et mox discrimen nominis vel cum articulo vel absque artirulopositi dicit apud GreBCos magis intelligi homil. 35. Sed facilis

8 Cant. n, 13. 7 Matth. xxiv, 28.

s

« ПредыдущаяПродолжить »